Coping 3

2.5. Tussen schaamte en trots.

“Schaamte”
In een cultuur waarin gezondheid en werk dominante waarden zijn ontkom je niet aan schaamtegevoelens. Je schaamt je voor je kwaal en de gevolgen ervan. Je schaamt je voor het feit dat je overdag zit te koffie drinken. Ik heb de neiging mij steeds te verantwoorden naar iedereen waarvan ik maar het vermoeden heb die dat soort gedachten heeft. In het gesprek met jezelf geef je ook voortdurend aan dat er niets is om voor te schamen. Jij hebt er niet voor gekozen om thuis te zitten en op die manier relativeer je je eigen schaamtegevoelens. Maar het is wel een gesprek in jezelf erover.
Er is nog een andere vorm van schaamte namelijk dat je niet in staat bent geweest om de juiste behandeling te kiezen, de juiste dokters te raadplegen. Het gevoel dat je er nooit genoeg hebt uitgehaald om weer beter te worden. Het zoeken naar herstel en genezing is immer een nooit aflatend proces en hoe lang moet je ermee doorgaan. Het feit dat je geen succes hebt gehad is ook een vorm van schaamte.

“Trots”
Kan je ook trots zijn op je kwaal. Ja voor het geval je je helemaal identificeert met je kwaal kan dat ook gevoelens van trots geven. En een gevoel van martelaarschap voor als je ermee voor de dag komt hoe flink je wel niet bent. Als het gewone leven te zwaar is en je een chronische ziekte hebt die ontslaat van allerlei verplichtingen dan kan trots heel gauw toeslaan.

Beide emoties van schaamte en trots zijn niet bevorderlijk voor je welzijn. Het gaat in dit geval niet op om ze op een balans te plaatsen. Het is zaak je eigen situatie actief te aanvaarden zonder schaamte en zonder trots. Ik zelf neig eerder naar schaamte waar ik tegen vechten moet. Tegelijkertijd voel ik wel enige trots dat ik naast de chronische hoofdpijn toch een “normaal” leven kan leiden en kan genieten van vele kleine dingen.
2.6. Tussen maakbaarheid en noodlot.
Ik werd getroffen door de vraag bij het TV-programma “De reünie” waarin ze de oud-klasgenoten vragen of het leven je overkomt of dat je het zelf kan maken. Het antwoord is telkens verschillend. Toch geeft het merendeel aan dat het leven je overkomt. De maatschappelijke trend van de bovenlaag van onze maatschappij is dat je het leven kunt maken. Gezondheid, uiterlijk maatschappelijke carrière, gezinsplanning alles is door jezelf vorm te geven. Extremen gaan uit van de maakbaarheid van je gezondheid, vooral in de New Age hoek, maar ook dat je zelf “iemand” kunt worden die je zelf wilt alsof ook je karakter voorwerp is van zelfcreatie.
Voor een chronische zieke lijkt alsof het leven hem of haar overkomt. Dit betekent echter nog niet dat je als je noodlot moet zien. Het als een noodlot ervaren heeft iets weg van het moest zo gebeuren; het is mijn lot.
Echter een ziekte overkomt je wel degelijk. Hoe je er mee omgaat hoe je er op reageert heb je wel degelijk invloed op. Maar dat is een lastige opgave.  Dit is 1,2,3 ook geen kwestie van maakbaarheid. Je eigen overlevingsmechanismen komen vaak grotesk naar voren en ook je destructieve patronen die in het dagelijks leven niet tot ongemak of ongeluk leven kunnen je bij uitstek nu naar beneden trekken.
Je moet deze vraag ook voor jezelf beantwoorden waar sta je op de lijn tussen maakbaarheid en noodlot. Ik denk dat ik zelf ergens in het midden sta.

2.7. Tussen oplossingsgericht en probleemgericht.
De vele adviezen.
Veel mensen reageren op je verhaal door oplossingen en adviezen en te geven. Heb je die alternatieve genezer al bezocht , heb je dit al geprobeerd en heb je je al in het buitenland geörienteerd. Ik heb zelf ook sterk die neiging als ik anderen verhalen hoor. Blijkbaar is het voor aanhoorders ook gemakkelijker in oplossingen te denken dan je uit te nodigen je situatie en je emoties te omschrijven. Vaak roept het een stuk angst op omdat je je wilt identificeren met de ander maar je bij voorbaat al in paniek zou raken als je jezelf verplaatst in de situatie van de ander.
Oplossingsgericht
Ook de evangelische beweging waar ik me onderdeel van voel is uitsluitend oplossingsgericht bezig. Bidden, juiste bijeenkomsten bezoeken op de juiste manier geloven alles is gericht op het oplossen van het probleem. Hoe je er mee omgaat dat komt niet in het vocabulaire voor. De spiritualiteit en de theologie is er niet opgericht om te leren omgaan met ziekte en lijden maar zoekt telkens naar oplossingen. Merkwaardig genoeg in de onderlinge omgang is men er wel opgericht om met elkaar te delen en met elkaar mee te leven. Men durft met je af te dalen naar alle uithoeken van het menselijk lijden.
Waar sta ik zelf tussen deze beide uitersten? Ik denk dat ik niet in het midden sta omdat ze niet tegenover elkaar gezet kunnen worden, maar ze beiden tegelijkertijd nodig zijn.

2.8. Tussen zelfmedelijden en zelfhealing.
Ik heb me al meermalen afgevraagd wat zelfmedelijden is. Ik probeer het te omschrijven maar het is een moeilijk te pakken begrip. Toch kun je in de valkuil van zelfmedelijden terecht komen.
Ik verraad natuurlijk meteen al dat ik zelfmedelijden als negatief waardeer, maar misschien is dat te vroeg. De vraag is of je er wel aan ontkomt en of je het durft te erkennen. Zelfmedelijden dat niet herkend en erkend wordt lijkt me sowieso desastreus.

“Arme ik”
“Arme ik”, “niemand heeft het zo erg als ik”, “anderen hebben het veel beter kunnen meer dan ik” etc. Wie herkent deze uitspraken niet en heeft ze soms ook wat meer subtiel te horen gekregen.
Zelfmedelijden heeft iets te maken met zelffixatie, helemaal in beslag genomen worden door eigen leed en het eigen gevoel erover. Iemand met zelfmedelijden wil eigenlijk niet verantwoordelijk zijn voor de eigen emoties(als reactie op een stuk leed) maar er liever in ondergedompeld raken. Zelfmedelijden is een gebrek aan zelfkennis en zelfinzicht of het gebrek aan de wil tot zelfkennis. Als je het herkend en erkend is het probleem voor de helft al opgelost.
Zelfmedelijden heeft ook iets manipulerends. Je manipuleert de aandacht voor jezelf. De omgeving kan daarop niet goed reageren.

“Bruce Almighty”
De andere uiterste is zelfhealing. Het idee dat je jezelf kunt genezen is populair in de New Age hoek. Maar ook daar buiten wordt sterke de behoefte gevoeld dat door ons eigen toedoen we kunnen genezen door bijvoorbeeld positief denken, verantwoord eten en bewegen kruiden etc. Het is natuurlijk een behoefte van elk mens om z’n leven onder eigen controle te houden en alles te voorkomen om een machteloos gevoel te krijgen. Maar zelfhealing getuigt van een grenzeloze overmoed omtrent onze mogelijkheden. Je waant je eigenlijk als God(zoals in de film Bruce Almighty), dat is ook de ideologie van New Age. Tegelijkertijd heeft het ook iets in zich van het ontkennen van de werkelijkheid van ziekte, dood en verval.

Wie houd nou wie voor de gek?
Ik herken zelfmedelijden ook weleens bij mezelf. Dat vertaalt zich vaak in jaloezie ten opzichte van anderen die het beter hebben. Soms vertel ik m’n echtgenoot dat ik last heb van gevoelens van zelfmedelijden. Met zelfhealing heb ik niets hoewel ik vaak wens dat ik door eigen toedoen mijn kwaal kan verminderen of oplossen door verstandig te leven meer te bewegen, op mijn houding te letten. Ik merk dat ik dan ook vaak uit gevoelens van machteloosheid denk dat ik tot beter m’n best moet doen om de kwaal te voorkomen danwel te verminderen. Op een of andere wijze heb ik dan wel door dat ik mezelf een beetje voor de gek hou.