Coping 2

Deel 2. Uitgebalanceerd leven of te wel balanceren tussen uitersten:

Leven als een evenwichtskunstenaar.

Het leven met chronische pijn is niet eenvoudig. Het vergt heel veel levenskunst en je balanceert vaak voor je gevoel boven een afgrond zoals op de foto hiernaast. Alle onderstaande reflecties hebben als thema: hoe hou je stand tussen alle uitersten van emoties en overlevingsstrategieën. Het gaat dan vooral om balans.

2.1.Tussen heldendom en slachtofferschap.

Als je een chronisch ziekte hebt dan sta je bloot aan vele verschillende gevaren om je omgeving je manipuleren. Twee uitersten daarvan zijn heroïek en heldendom en het slachtofferschap. Als gemeenschappelijke wortels zijn aan te merken: het krijgen van erkenning, bewondering, status en ziektewinst. Je hebt te maken met verlies van status, werk, inkomen en plaats in de samenleving. Het streven naar compensatie is menselijk maar het betreft toch sociale manipulatietechnieken.

Slachtofferschap.

Met slachtofferschap bedoel ik het overaccentueren van je ziekte en de gevolgen van je ziekte. Je probeert je omgeving te overtuigen dat je het heel erg met je is en dat ga je dan overdrijven of er overdreven veel over praten zodat de ander onder de indruk komt van je lijden. Je identiteit gaat steeds meer samenhangen met je ziekte en je identificeert je steeds meer met de ziekte en de groep lotgenoten. “Je hebt geen chronische ziekte maar je wordt steeds meer een chronisch zieke” bij wijze van spreken. Je streeft naar erkenning van je sociale omgeving en zet daarvoor allerlei imponeertechnieken in.
Het is een destructieve spiraal omdat je de ziekte op een gegeven moment nodig hebt om je te handhaven, het levert met andere woorden ziektewinst op.
Er ontstaat snel een houding van “zij gezonde mensen” en ” wij zieken mensen”.  Je voelt je door het leven en de gezonden tekort gedaan en je verlangt compensatie van het tekort door anderen.
Probleem natuurlijk is dat het gaat om de juiste verhoudingen. Er niet over praten en er geen aandacht voor vragen kan betekenen dat je wegkwijnt verbitterd raakt of depressief wordt. Het vinden van een juiste balans hierin vraagt enorm veel levenskunst.

Heldendom
Iets dergelijks gebeurt er natuurlijk ook met heldendom. Je zoekt erkenning van je prestaties om met je ziekte om te gaan en je probeert bewondering te oogsten bij je omgeving. Dit profileergedrag kan ook destructief werken omdat je meer bezig bent met hoe je omgeving op jou reageert dan met je eigen verwerkingsproces van het omgaan met een chronische ziekte. Of als je je flinkheid niet meer vol kunt houden dat je dan compleet in elkaar stort. Je durft min of meer je eigen beperktheid en zwakte niet te accepteren.

De ongewilde held: Marten van der Weide.
Ook de sociale omgeving kan je uitnodigen om een van beide rollen te spelen. Een typisch voorbeeld hiervan is Maarten van der Weide die op de 10 km open zwemwater de gouden medaille veroverde na het herstel van leukemie. Hij werd als held vereerd want hij had de ziekte overwonnen. Gelukkig was hij zo nuchter om te constateren dat hij geen held is geweest noch wilde zijn, maar dat hij geluk heeft gehad. De achterliggende gedachte om jouw uit te nodigen om de heldenrol te spelen is in wezen dat men ziekte en lijden moeilijk kan accepteren en jouw tot een voorbeeld wil maken van een overwinnaar hierop.

Zorgobject.
Ook kan de omgeving jouw als zorgobject beschouwen, een voorwerp van medelijden, waar hun  verantwoordelijkheid naar uit gaat voor het verlenen hulp en zorg. Je wordt hierbij als het ware uitgenodigd de rol van het slachtoffer te spelen. Het probleem hierbij is dat je als persoon uit beeld verdwijnt en je met je ziekte wordt geïdentificeerd. De omgeving is in wezen bang voor dat lijden omdat ze hopen nooit in jouw situatie terecht te komen. Het is een dubbele boodschap, die je omgeving uitzendt want men wil wel betrokken zijn.

Een zware klus.
Het blijft een forse taak voor iedereen met een chronische ziekte zich een spiegel voor te houden en niet te vervallen in heroïek of slachtofferschap. Indien je omgeving je daartoe tracht te bewegen moet je je daar beslist tegen verzetten, maar gemakkelijk is dat niet, ook omdat het heel moeilijk is met dubbele boodschappen om te gaan als je kwetsbaar bent en je wel wat steun kan gebruiken.
Maar ook voor de omgeving is het een zware klus. Je moet altijd inschatten hoe zwaar hebben ze het en kunnen ze het nog aan, maar ook:  hoe moet je nou reageren en wat hebben ze echt nodig.

2.2.Tussen hulpeloosheid en overmoed.

Hulpeloos.
Hulpeloosheid is een strategie waarin je het opgeeft om zelf nog op eigen benen te staan en dat je je omgeving vraagt je te dragen. Nou kan dat een keer voorkomen dat je zo vergaat van de pijn dat je je volkomen hulpeloos voelt. Daar is niets mis mee. Ik doe dat ook weleens om je gevoelens van wanhoop te uiten.
Met de strategie van hulpeloosheid wordt geprobeerd om je omgeving te manipuleren om datgene aan jou te geven wat je wilt krijgen. De boodschap is ik ben zwak en jij bent sterk dus jij moet wat voor mij doen of zijn. Het is vooral een sociale manipulatietechniek. De omgeving moet zo slim zijn hier niet in te tuinen maar dat valt niet mee. Het probleem bij deze strategie is dat je er nooit dankbaar voor kunt zijn omdat je het zelf hebt gearrangeerd. Het is een strategie waar je gauw aan verslaafd raakt. Het is een strategie waarbij je je zwakheid tot wapen maakt om je omgeving te domineren. Je kunt dit hier heel sterk in worden zolang je omgeving dit spel mee speelt. Voor de omgeving zijn deze mensen meestal een kwelling. De omgeving heeft vaak niet de moed om de zwakke aan te pakken.

“I am a rock”.
Aan de andere kant van deze lijn staat een strategie van overmoed. Je laat nooit je zwakke kant zien altijd sterk zijn. Hier kunnen twee motieven een rol spelen; angst dat de omgeving niet goed reageert of het streven naar bewondering. Bij het streven naar bewondering is het natuurlijk een sociale manipulatietechniek waar je ook aan verslaafd kunt raken. Gevaar is dat je in ernstige situaties doorslaat omdat je deze toch niet niet tot in Sint Juttemis kunt volhouden. Met doorslaan bedoel ik ernstig in paniek raken en of volledig je zelfcontrole kwijtraken. Het gevolg is ook dat je eenzaam wordt van je eigen overmoed. Zongen Simon en Garfunkel ook al niet “I am a rock, I am an island”
Het is het zoeken van de juiste balans van je zwakheid durven tonen als dat nodig is en op je eigen benen staan waar dat kan.

2.3. Tussen dramatiseren en bagatelliseren.

Voor je kwaal ben je afhankelijk van het stuk aandacht. Je weet dat je afhankelijk bent. Iedereen met een stuk nood komt dan in de verleiding om de aandacht te veroveren en erkenning af te dwingen. Er staan dan 2 strategieën tot je beschikking. De ene is dramatiseren en dat betekent zoveel als met veel theatraal gebaar vertellen wat je meemaakt, maar het is ook het overdrijven van de feitelijke omstandigheid en altijd de overtreffende trap gebruiken om je situatie voor het voetlicht te brengen.
De andere kant van de lijn is: je kwaal bagatelliseren het net doen of er niets aan de hand is of er geen aandacht voor willen. Beide strategieën veroorzaken eenzaamheid. De omgeving voelt haarfijn aan dat je aan het dramatiseren bent en zal hooguit beleefdheidsvormen naar je aannemen maar je steeds minder serieus nemen. In het geval van bagatelliseren voelt iedereen onderhuids wel aan dat er meer aan de hand is maar dat je het vertrouwen niet durft te geven aan degene die naar je luistert. Het is continue zoeken naar balans tussen er aandacht voor vragen zonder te dramatiseren of te bagatelliseren.
Ook de omgeving kan dergelijke strategieën uitlokken door de zieke te negeren of snel op andere thema’s overstappen om maar van de verplichting af te komen naar je te luisteren. Het is voorts ook zoeken naar de balans van het krijgen van aandacht maar ook het geven van aandacht aan anderen ondanks te eigen situatie.  Als het altijd over je kwaal moet gaan dan worden anderen daar ook gauw flauw van.

2.4. Tussen ontkenning en fixatie.

Ontkenning
Ontkenning wordt wel als een copingstrategie gezien. Ontkenning kan er in vele vormen zijn:
- doorgaan alsof er niets aan de hand is; elke emotie wordt uitgeblokt
- de ziekte wordt verzwegen
- ontkenning van gevoelens en gevolgen
- je ergens anders instorten (werk) of iets anders
- je zelf als object van manipulatie te beschouwen je wordt als het ware je eigen arts; je splitst jezelf dus op.
Blijkbaar is het een sterk mechanisme want uit een onderzoek bij longkanker patiënten komen de volgende percentage van ontkenning naar voren 8 week na de diagnose longkanker:
Geen ontkenning                             6.2%
Lichte mate van ontkenning    67.5%
Matig niveau van ontkenning  23.2%
Hoge mate ontkenning                  3,1%
Nu zal het ongetwijfeld bij longkanker een rol spelen dat eigen verantwoordelijkheid omtrent roken het mechanisme van ontkenning stimuleren maar toch zeggen deze cijfers genoeg. Temeer omdat dit ook 8 week na de diagnose werd gemeten.
Je zou echter ontkenning ook als het tegendeel van “coping” kunnen zien omdat je er niet mee wilt omgaan. Ik denk dat vroeg of laat de ontkenning z’n tol gaat eisen. Hoewel het in het begin wel een doserende werking kan hebben. Vaak dringt slecht nieuws maar langzaam tot je door.

Fixatie
Aan andere zijde van dit spectrum staat de fixatie. Je bent totaal in beslag genomen door wat je overkomt. In je gedachten en emoties ben je constant bezig om je met je situatie te dealen. Al het andere verdwijnt uit beeld en je raakt volkomen gefixeerd op jezelf.
Ik kan me herinneren dat ik ook een tijd in ontkenning van het probleem van de chronische hoofdpijn heb gehad. Je wilt er niet bij stil staan en je wilt doorgaan. Dit is een slopend proces. Tot op een gegeven moment dat niet meer lukt en lichamelijke en geestelijk je volkomen opgebrand raakt. Het valt dan niet mee om toe te geven dat je een ernstig probleem hebt. Maar ontkenning zal vroeg of laat altijd stranden.
Deze website is ene duidelijk teken dat ik niet meer ontkenning als een strategie gebruik. De vraag kan wel gesteld worden of ik ook doorsla naar het andere einde namelijk van de fixatie op het probleem. Ik heb wel gemerkt dat er momenten zijn waarop je volkomen op jezelf gefixeerd raakt. Het is dan zaak om daar weer uit te komen. Belangstelling voor anderen en andere zaken helpen je om het probleem te laten rusten en er gedoseerd mee om te gaan.