Chronisch zieke : een potentiële gezonde in de evangelische beweging.
Een chronisch zieke wordt in de evangelische beweging vooral als potentiële gezonde opgevat voor zover het gebed en geloof dat kan bewerken.
Een chronisch zieke moet zich afvragen wat is de oorzaak van z’n ziekte en wat is de oorzaak van het niet-genezen. Hij wordt telkens uitgedaagd in geloof en overwinning te gaan staan en z’n hoop te vestigen op genezing. De evangelische beweging is niet geïnteresseerd in hoe hij met z’n ziekte omgaat; hij of zij is alleen een potentieel gezonde.
Zolang de ziekte zich handhaaft is hij of zij een object van geloof in het genezend gebed. Daar gaat een zekere infantilisering vanuit. Hij is in z’n huidige staat een aanklacht tegen het geloof en staat niet in de overwinning en staat eerder in het teken van een falend of zwak geloof(sleven). Het onderhuidse geloof in zegen, gezondheid en geluk, dat toch God altijd wil geven, maakt dat de chronisch zieke zich een mislukt geloofsobject voelt. Hij of zij moet voortdurend bezig zijn met genezing en vooral het geloof niet verliezen in z’n genezing want dat zou toch een nederlaag vanjewelste zijn en dus z’n genezing belemmeren of zelfs zijn ziekte instandhouden.
Chronisch zieke in de evangelische beweging: een niet te benijden positie.
De positie van een chronisch zieke wordt daarmee hachelijk en vergelijkbaar met het vroege jodendom waarin de zieke eerder een vervloekte is waar Gods toorn op rust. Het verschil tussen die beiden zit in het feit dat men in het vroege jodendom geloofde in de wet van oorzaak en gevolg: hij zal wel gezondigd hebben en dit is zijn rechtmatige gevolg (waarvan Jezus trouwens niets wilde weten zie het evangelie van Johannes hoofdstuk 9 en ook het bijbelboek Job onderschrijft deze stelling niet). In de evangelische beweging daarentegen wordt de pariastatus veroorzaakt dat hij of zij niet of nog niet gezond of genezen is. Het is ook akelig stil in de evangelische beweging met mensen die zich daarover uitspreken. Alle aandacht gaat uit naar de bevrijdings- en genezingsbeweging en dit wordt met veel reclame en spectaculaire getuigenissen onderstreept. Het feit is dat slechts enkelen genezen en de overgrote meerderheid niet wordt afgedaan als het probleem van de chronisch zieke zelf. De evangelische beweging wil daarover zich niet uitspreken of verantwoorden met slechts de motivatie van “wij doen alleen wat God ons opdraagt”of “dat ze dat ook niet weten” of erger nog dat dit aan de chronisch zieke zelf ligt. Ik bespeur zelfs een neiging om chronische aandoeningen te verzwijgen om te ontkomen aan deze beklemmende visie op gezondheid en genezing.
De chronische zieke wordt vooral gepositioneerd in de “wachtkamer” en kan eigenlijk niet zijn situatie accepteren want dat zou een geloofsnederlaag betekenen hij moet vooral uitzien en wachten op genezing deze rol wordt van hem of haar verwacht.
De rol van chronisch zieke valt niet te benijden in de evangelische beweging en zou ik hachelijk willen noemen. Misschien verdwijnt daardoor eerder de zieke uit de gemeente dan de ziekte! Het onderzoek van Otto de Bruyne e.a. “Ooit Evangelisch” (pagina’s 89,90 en 112 en 113) bevestigt dit beeld van hoe er met ziekte wordt omgegaan in de evangelische beweging.
Nog geen bezinning op komst.
In de evangelische theologie is er weinig tot geen ruimte voor een andere manier van omgaan met ziekte, het heeft zichzelf eigenlijk gevangen gezet in deze genezings- en gezondheidsfuik. Ook in de spiritualiteit kan de evangelische beweging geen ruimte bieden aan lijden en het vinden van omgangsvormen met God waarin lijden een plek krijgt. Er zijn nauwelijks bewegingen gaande die een bezinning daaromtrent in gang zetten. De chronisch zieke moet daarmee in een enorme spagaat leven wat amper is vol te houden en wordt daarmee eerder uitgestoot uit de gemeenschap in plaats van dat het een herbergfunctie vervult. In plaats van dat het lijden verzacht wordt, wordt er nog psychisch lijden toegevoegd aan zijn situatie. Ik benoem het zondermeer als onheil omdat het het lijden verergert en er onvoldoende bezinning plaats vindt op deze gezondheidsideologie. De vraag naar de wortels van deze gezondheidsideologie in de evangelische beweging wordt daarmee relevant.
Amerikaanse wortels van de evangelische beweging.
In de eerste plaats wortelt de evangelische beweging in de Amerikaanse cultuur. Een cultuur van optimisme, van positief denken, van individualisme en succes. De evangelische beweging is daardoor beïnvloed met de equivalenten van: geloof, God houdt van jou, God wil je zegenen, gelukkig maken en groei. In Amerika begint men een klein beetje in te zien dat deze droom een zeepbel is. De vraag is of men ook uit de ontkenning kan komen en de gevolgen wil zien van deze individualistische ideologie. Je ziet ook de parallellen met de evangelische beweging die simpel weg voorbij gaan aan de gevolgen en consequenties voor chronisch zieken van het heimelijke welvaartsevangelie.
Reactiebeweging.
In de tweede plaats is de evangelische beweging ook een reactiebeweging op de traditionele kerken waarin de bestaande orde eerder als door God gegeven wordt beschouwd waarin je moet berusten(fatalisme) of hooguit met gezondheidszorg moet omringen. In de oorzaken en ontstaan van ziekten, zonde en gebrokenheid van de schepping zijn geen verschillen te constateren maar wel in wat we ermee zouden moeten doen. De zogenaamd streeptheologie is terecht onderuit gehaald door de evangelische beweging. De streeptheologie wilde al de wonderen tekenen en genezingen in het nieuwe testament als eenmalig afdoen voor die tijd en er een “streep” onder zetten.
Als reactiebeweging dreigt het door te slaan naar de andere kant alsof in dit leven alleen maar zegen, gezondheid en voorspoed te verkrijgen zou zijn. De berusting vanuit de traditionele kerken wordt als on-Bijbels afgedaan maar daarmee heeft de evangelische beweging geen eigen richting ontworpen en kan ze moeilijk uit zichzelf een balans vinden.
Overeenkomsten met New Age beweging.
In de derde plaats is er verwantschap met het idee van gezondheid als norm en doel met de New Age-beweging. Daarin heerst de geest over de materie en zijn allerlei rituelen geheime kennis nodig voor het helen van de goddelijke mens.
Ten dele wil de evangelische beweging de uitdaging van de alternatieve geneeswijze aangaan en maakt gezondheid tot inzet van het geloof. Laat duidelijk zijn dat de wijze van het verkrijgen of behouden van gezondheid natuurlijk hemelsbreed verschilt.
Huidige maakbaarheidscultuur.
In de vierde plaats zijn zowel de evangelische beweging als de New Age-beweging ingebed in onze huidige cultuur waarin gezondheid, jong-zijn en maakbaarheid dominante waarden zijn geworden. In die zin zijn beide bewegingen vooral tijd en cultuurbetrokken of zelfs cultuurgebonden. Toch blijft het merkwaardig in een periode van de geschiedenis dat we nog nooit zoveel bereikt hebben met de medische wetenschap dat juist nu beide bewegingen gezondheid zo tot inzet van hun geloof hebben gemaakt. Het grootste deel van de verbeterde gezondheidssituatie komt echter door betere levensomstandigheden, preventieve en curatieve gezondheidszorg. Dat de gezondheid nagenoeg norm is geworden geeft aan dat de gezondheidswens is geradicaliseerd en misschien wel een afgod is geworden.
Welke verandering is nodig in de evangelische beweging.
Het onderhuidse of soms zelfs openlijke geloof in gezondheid, zegen en voorspoed is het binnenhalen van het “Paard van Troje” in de evangelische beweging. In bijna alle religies draait het om hoe je je eigen geluk en gezondheid kunt bevorderen door religieuze handelingen en verplichtingen. Hierin draait het om religieuze egozucht en is uiteindelijk de dood in de pot van de evangelische beweging. Het is zaak een evenwichtige theologie en spiritualiteit te ontwikkelen waarin Jezus en het koninkrijk van God centraal staan en niet de menselijke behoefte aan gezondheid en zegen. Voorts is nodig:
* Eerlijkheid omtrent de resultaten van de genezings- en bevrijdingsbeweging. Eerlijk zijn over de percentages van genezing. In de grote bewegingen maar ook in de gemeenten zelf.
*Aanpassen van de theologie en het ontwikkelen van een lijdenstheologie. Aandacht vooral focussen op verlossing van zonden, schuld, dood en van de negatieve werking van de ziekte. En voor sommigen het ontvangen van genezing als teken van het koninkrijk.
* Spiritualiteit verdiepen. De psalmen zijn uitstekende inspiratiebronnen daarvoor.
* Pastorale copingstrategie ontwikkelen; hoe geestelijk om te gaan met lijden en ziekte .
* Conferenties met chronisch zieken.
* Vereniging oprichten van chronisch zieken in de evangelische beweging.
Realisme in de evangelische beweging?
De evangelische beweging is niet één geheel maar is een brede waaier van stromingen binnen de reformatorische kerken tot de meer extremere vormen van evangelisch charismatische gemeenten en organisaties. Hoe dichter tegen de reformatorische kerken hoe voorzichtiger men is maar als geheel is er een duidelijke tendens naar het evangelie dat gezondheid en zegen brengt.
Waar aspecten van het evangelie van liefde onderlinge zorg en realisme de boventoon voeren dan worden de negatieve aspecten van deze gezondheidsopvattingen behoorlijk ingeperkt en kan het zelfs goed toeven zijn in een evangelische gemeenschap althans dat is mijn ervaring. Dat neemt niet weg dat een grondige bezinning op deze gezondheidsideologie en de effecten ervan op chronisch zieken van groot belang is. Het liefdegebod van Jezus kunnen we niet negeren.
Reageer vooral op dit scherpe artikel. Verspreidt het als je je grotendeels kunt vinden in de analyse en de oproep!
